Τέσσερα πράγματα που οι οφθαλμίατροι θέλουν να γνωρίζετε για τα μάτια σας

Οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται τα μάτια τους μόνο όταν αρχίσουν να τους ενοχλούν ή να πονούν. Ωστόσο, αρκετοί από τους συχνότερους κινδύνους για την υγεία των ματιών μπορούν να προληφθούν εύκολα, αρκεί να υιοθετήσουμε κάποιες βασικές αρχές όσον αφορά τις καθημερινές μας συνήθειες: πώς προστατεύουμε τα μάτια μας από τον ήλιο, πώς χρησιμοποιούμε τους φακούς επαφής, πως χρησιμοποιούμε τις οθόνες και το πόσο συχνά υποβαλλόμαστε σε έναν ολοκληρωμένο οφθαλμολογικό έλεγχο.

Κινδυνεύουν τα μάτια μας από ηλιακό έγκαυμα;

Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο δεν προκαλεί βλάβες μόνο στο δέρμα. Η παρατεταμένη ή έντονη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει έγκαυμα στην επιφάνεια του ματιού, με τρόπο παρόμοιο με το ηλιακό έγκαυμα του δέρματος. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται φωτοκερατίτιδα.

Προκαλεί ερυθρότητα, πόνο και ευαισθησία, συμπτώματα που μπορεί να μοιάζουν με εκείνα ενός τραυματισμού του κερατοειδούς. Παρουσιάζεται συχνότερα μετά από μια ημέρα στην παραλία ή στις χιονισμένες πλαγιές, όπου η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία είναι ιδιαίτερα αυξημένη. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν μέσα σε μία ή δύο ημέρες, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν λιπαντικές οφθαλμικές σταγόνες, κρύες κομπρέσες, ξεκούραση, ακόμα και αντιβιοτικά.

Ο κερατοειδής, το διαφανές εξωτερικό στρώμα του ματιού, έχει την ικανότητα να αναγεννάται. Ωστόσο, η επανειλημμένη έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία, με την πάροδο των χρόνων, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων τύπων καταρράκτη, δηλαδή θόλωσης του φακού του ματιού που επηρεάζει την όραση. Τα γυαλιά ηλίου ή τα προστατευτικά γυαλιά που μπλοκάρουν τόσο τις ακτίνες UVA όσο και τις UVB αποτελούν την πιο αποτελεσματική προστασία και αξίζει να τα φοράτε κάθε φορά που εκτίθεστε στον ήλιο.

Φακοί επαφής: δύο συνήθειες που πρέπει να αποφύγετε

Οι φακοί επαφής πρέπει να αφαιρούνται πριν από την είσοδο σε οποιοδήποτε νερό, συμπεριλαμβανομένης της θάλασσας, των λιμνών και των πισινών. Το νερό μπορεί να περιέχει βακτήρια, μικροοργανισμούς και χημικές ουσίες που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν όταν παγιδευτούν ανάμεσα στον φακό και το μάτι. Ο φακός επαφής δημιουργεί έναν κλειστό χώρο μεταξύ του βολβού του ματιού και του φακού, όπου τέτοιοι μικροοργανισμοί μπορούν να πολλαπλασιαστούν.

Η ασφαλέστερη επιλογή είναι η χρήση γυαλιών κολύμβησης. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό, οι ημερήσιοι φακοί μίας χρήσης, σε συνδυασμό με γυαλιά κολύμβησης μειώνουν τον κίνδυνο, χωρίς όμως να τον εξαλείφουν.

Παρόμοιους κινδύνους εγκυμονεί και ο ύπνος με τους φακούς επαφής. Κατά τη διάρκεια του ύπνου μειώνονται τόσο η παραγωγή δακρύων όσο και η παροχή οξυγόνου στον κερατοειδή. Παράλληλα, οι μαλακοί φακοί μπορεί να αφυδατωθούν και να σφίξουν ελαφρώς κατά τη διάρκεια της νύχτας, με αποτέλεσμα να προσκολληθούν στην επιφάνεια του ματιού.

Η προσπάθεια αφαίρεσης ενός φακού που έχει κολλήσει μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό στα εξωτερικά στρώματα του κερατοειδούς, καθιστώντας το μάτι πιο ευάλωτο σε λοιμώξεις. Οι φακοί επαφής πρέπει να αφαιρούνται πριν από τον ύπνο, ανεξάρτητα από το πόσο αργά είναι.

Γιατί οι οθόνες προκαλούν ξηροφθαλμία

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα μάτια ανοιγοκλείνουν περίπου 15 φορές το λεπτό, διατηρώντας την επιφάνειά τους υγρή. Η παρατεταμένη και συγκεντρωμένη χρήση οθονών μπορεί να μειώσει τη συχνότητα αυτή ακόμη και στο μισό. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η πολύωρη χρήση υπολογιστή ή κινητού τηλεφώνου προκαλεί συχνά ξηροφθαλμία και ερεθισμό.

Ένας απλός τρόπος αντιμετώπισης είναι ο κανόνας 20-20-20: δηλαδή κάθε 20 λεπτά, να κοιτάτε για 20 δευτερόλεπτα κάτι που βρίσκεται σε απόσταση τουλάχιστον 20 ποδιών (περίπου 6 μέτρων). Το διάλειμμα βοηθά τα μάτια να επανέλθουν σε φυσιολογικό ρυθμό ανοιγοκλεισίματος και μειώνει την καταπόνηση.

Μπορούν επίσης να βοηθήσουν τα τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά, καθώς τα συντηρητικά που περιέχουν ορισμένες οφθαλμικές σταγόνες που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή μπορεί, με συχνή χρήση, να προκαλέσουν τα ίδια ερεθισμό στα μάτια.

Μια οφθαλμολογική εξέταση μπορεί να εντοπίσει πολύ περισσότερα από προβλήματα στα μάτια

Μια ολοκληρωμένη οφθαλμολογική εξέταση περιλαμβάνει συνήθως και διαστολή της κόρης, κατά την οποία χρησιμοποιούνται ειδικές σταγόνες, ώστε να εξεταστεί άμεσα το εσωτερικό και το πίσω μέρος του ματιού.

Αυτό επιτρέπει στους γιατρούς να έχουν καθαρή εικόνα του αμφιβληστροειδούς και των αιμοφόρων αγγείων του, τα οποία μπορεί να παρουσιάζουν πρώιμες ενδείξεις παθήσεων που δεν περιορίζονται στα μάτια, όπως ο διαβήτης, η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερόλη και οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια οφθαλμολογική εξέταση μπορεί ακόμη και να οδηγήσει στην ανίχνευση ορισμένων μορφών καρκίνου ή όγκων του εγκεφάλου.

Οι εξετάσεις ελέγχουν επίσης για γλαύκωμα, μια ομάδα παθήσεων που προκαλούν βλάβη στο οπτικό νεύρο και μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμη απώλεια όρασης. Το γλαύκωμα συχνά εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Γι’ αυτό και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος, αντί της αναμονής μέχρι να εμφανιστούν συμπτώματα, είναι καθοριστικής σημασίας για την έγκαιρη διάγνωσή του.

Για τους ενήλικες χωρίς συμπτώματα ή γνωστούς παράγοντες κινδύνου, οι οφθαλμίατροι συνιστούν μια πρώτη ολοκληρωμένη οφθαλμολογική εξέταση στην ηλικία των 40 ετών και στη συνέχεια, επανέλεγχο κάθε ένα έως τέσσερα χρόνια, ανάλογα με την ηλικία. Από την ηλικία των 65 ετών και μετά, συνιστάται οφθαλμολογικός έλεγχος κάθε ένα έως δύο χρόνια, ανεξάρτητα από το αν υπάρχουν συμπτώματα.

Πηγή: The New York Times, «4 Things Ophthalmologists Wish You Knew About Your Eyes», Jancee Dunn